Đây là thông tin từ website của CABI. Bạn có thể xem chi tiết TẠI ĐÂY
Cà tím và cà chua là những cây rau quan trọng tại Bangladesh. Tuy nhiên, sâu đục ngọn và quả cà tím cùng sâu đục quả cà chua là những đối tượng dịch hại gây thiệt hại nghiêm trọng nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và hiệu quả kinh tế của người sản xuất.
Nội dung bài viết
Mở rộng áp dụng phòng trừ sinh học tại Bangladesh
Trong khuôn khổ chương trình PlantwisePlus, CABI đang phối hợp với các đối tác trong nước nhằm tăng khả năng tiếp cận và thúc đẩy áp dụng các giải pháp quản lý dịch hại bền vững, trong đó có các biện pháp phòng trừ sinh học tăng cường.
Tại Bangladesh, CABI phối hợp chặt chẽ với Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Bangladesh (BARI), Trạm Nghiên cứu Nông nghiệp Khu vực (RARS) tại Rangpur, Cơ quan Khuyến nông và các bên liên quan trong nước để chứng minh hiệu quả của các tác nhân phòng trừ sinh học được sản xuất tại địa phương. Những tác nhân này có thể giúp nông dân kiểm soát các loài sâu hại quan trọng trên rau, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học.
Một nội dung quan trọng của chương trình là hỗ trợ thành lập và vận hành các cơ sở nhân nuôi Trichogramma (TRF). Trichogramma ký sinh trên trứng của các loài sâu hại thuộc bộ Cánh vảy (Lepidoptera), qua đó ngăn sâu non nở ra và gây hại cây trồng.
Tại Rangpur, TRF tập trung vào việc kiểm soát sâu đục ngọn, quả cà tím và sâu đục quả cà chua – những đối tượng dịch hại gây thiệt hại lớn về năng suất và lợi nhuận trên hai loại cây trồng có giá trị kinh tế cao này.
Thẻ trứng Trichogramma được sử dụng trong các thử nghiệm trên cà tím và cà chua.
Thách thức: Kiểm soát sâu đục ngọn, đục quả cà tím và sâu đục quả cà chua
Nông dân trồng rau tại Bangladesh thường phải đối mặt với thiệt hại nghiêm trọng do các loài côn trùng gây hại trên ngọn, hoa và quả. Để bảo vệ cây trồng, nhiều nông dân phụ thuộc rất lớn vào việc phun thuốc trừ sâu nhiều lần trong một vụ.
Tại các khu vực triển khai dự án, những hộ canh tác theo phương thức thông thường phun thuốc trừ sâu tới:
- 16 lần/vụ đối với cà tím
- 10 lần/vụ đối với cà chua
Mặc dù sử dụng thuốc với tần suất cao, tình trạng sâu hại vẫn là một thách thức. Trong khi đó, chi phí sản xuất, nhu cầu lao động và những lo ngại về tác động của thuốc bảo vệ thực vật đối với môi trường và sức khỏe con người ngày càng gia tăng.
Do đó, CABI và các đối tác đã đánh giá liệu một phương pháp dựa trên phòng trừ sinh học có thể mang lại hiệu quả tương đương hoặc tốt hơn, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp hay không.
Nông dân Bangladesh tham gia thử nghiệm phòng trừ sinh học bằng Trichogramma trên đồng ruộng.
Giải pháp: Trichogramma kết hợp thuốc bảo vệ thực vật sinh học
Gói quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) được thử nghiệm trên ruộng của nông dân tập trung vào việc phóng thích ong ký sinh Trichogramma từ các thẻ trứng được sản xuất tại địa phương và cung cấp bởi TRF Rangpur.
Trong vụ sản xuất 2025–2026, Trichogramma được phóng thích 5 lần.
Khi ghi nhận áp lực sâu hại, biện pháp phóng thích Trichogramma được kết hợp với các thuốc bảo vệ thực vật sinh học, bao gồm:
- Bio-Chamak: chế phẩm có nguồn gốc thực vật dựa trên Celastrus angulatus.
- Bio-BTK: chế phẩm vi sinh dựa trên vi khuẩn Bacillus thuringiensis.
- Chế phẩm virus đa diện nhân (NPV) phòng trừ Spodoptera được sử dụng trên cà chua.
Phương pháp này tạo điều kiện để các loài côn trùng có ích và thiên địch phát huy vai trò lớn hơn trong việc khống chế sâu hại, đồng thời giảm nhu cầu sử dụng thuốc trừ sâu hóa học.
Sinh viên Đại học Nông nghiệp Kurigram tham quan cơ sở nhân nuôi Trichogramma tại Bangladesh.
Kết quả nổi bật
Năng suất cao hơn, sâu hại ít hơn và chi phí thấp hơn
Cà tím
Các thử nghiệm đồng ruộng tại Rangpur cho thấy những cải thiện rõ rệt khi áp dụng gói IPM kết hợp Trichogramma với thuốc bảo vệ thực vật sinh học.
So với phương thức canh tác thông thường của nông dân:
- Tỷ lệ ngọn bị sâu gây hại là 1,94%, so với 3,75% ở nhóm đối chứng.
- Tỷ lệ quả bị sâu gây hại tính theo số lượng là 4,02%, so với 11,61% ở nhóm đối chứng.
- Năng suất tăng từ 33,5 tấn/ha lên 39,26 tấn/ha.
Cà chua
Kết quả trên các ruộng cà chua gần Dinajpur còn rõ rệt hơn.
So với phương thức canh tác thông thường:
- Tỷ lệ quả bị sâu gây hại tính theo số lượng giảm từ 8,94% xuống còn 1,40%.
- Năng suất tăng từ 27,65 tấn/ha lên 36,45 tấn/ha.
Nông dân kiểm chứng hiệu quả thực tế
Để tìm hiểu trải nghiệm thực tế của nông dân đối với giải pháp này, CABI và BARI đã tổ chức một hội thảo với những nông dân tham gia các mô hình trình diễn trên cà tím.
Kết quả thảo luận củng cố rõ rệt những phát hiện từ các thử nghiệm đồng ruộng. Nông dân cho biết việc thay thế các lần phun thuốc trừ sâu bằng phóng thích Trichogramma và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học đã mang lại lợi ích trên cả ba phương diện của phát triển bền vững: kinh tế, xã hội và môi trường.
Những lợi ích toàn diện được nông dân ghi nhận
Ý kiến của các nông dân tham gia phù hợp chặt chẽ với kết quả thử nghiệm trên đồng ruộng. Bên cạnh các lợi ích về kinh tế, xã hội và môi trường, nông dân đặc biệt ghi nhận năng suất cao hơn, chi phí sản xuất thấp hơn và giảm phụ thuộc vào thuốc trừ sâu hóa học.
Lợi ích kinh tế
- Tất cả nông dân tham gia đều cho biết năng suất cao hơn so với các vụ trước và so với những ruộng lân cận áp dụng phương thức canh tác thông thường.
- Nông dân ghi nhận chi phí sản xuất giảm.
- Phần lớn nông dân có thời gian thu hoạch kéo dài hơn, qua đó tạo thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm.
Hiệu quả kinh tế của biện pháp phòng trừ sinh học so với phương thức thông thường:
Phân tích chi phí và doanh thu của cây cà tím dưới các phương thức quản lý khác nhau trên ruộng của nông dân tại Horipur, Chandanpat, Rangpur trong vụ sản xuất 2025–2026.
Lợi ích xã hội
- Tất cả nông dân đều ghi nhận nhu cầu lao động giảm so với việc phải phun thuốc trừ sâu nhiều lần.
- Nông dân cho biết công việc quản lý sâu hại ít tốn sức lao động hơn.
Lợi ích môi trường
- Các nhà nghiên cứu ghi nhận mật độ thiên địch tự nhiên, gồm bọ rùa và nhện, trên mỗi cây cao hơn.
- Việc giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp có thể mang lại lợi ích môi trường thông qua việc duy trì và hỗ trợ quần thể côn trùng có ích.
Các kết quả cho thấy phòng trừ sinh học vừa có thể kiểm soát sâu hại hiệu quả, vừa góp phần duy trì quần thể thiên địch và hỗ trợ sức khỏe tổng thể của hệ sinh thái nông nghiệp.
Niềm tin của nông dân và tiềm năng nhân rộng
Đáng chú ý, nông dân cho biết các loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học được sử dụng trong chương trình có mức giá phù hợp, đồng thời tin rằng những nông dân khác cũng có thể được thuyết phục áp dụng các phương pháp phòng trừ sinh học tương tự.
Cán bộ khuyến nông cũng đồng tình với những đánh giá tích cực của nông dân.
Thách thức và cơ hội mở rộng quy mô
Thành công của các thử nghiệm cho thấy tiềm năng đáng kể để mở rộng phòng trừ sinh học trong ngành sản xuất rau của Bangladesh. Tuy nhiên, một thách thức lớn vẫn là làm thế nào để đưa thẻ trứng Trichogramma đến tay nông dân một cách hiệu quả với chi phí hợp lý.
Việc vận chuyển thẻ trứng mà vẫn bảo đảm chất lượng sản phẩm làm phát sinh thêm chi phí và yêu cầu về hậu cần.
TRF Rangpur có khả năng sản xuất lượng Trichogramma lớn hơn nhiều so với lượng đang được phân phối hiện nay. Tuy nhiên, nhiều vùng trồng cà chua nằm khá xa cơ sở này. Các bên liên quan thống nhất rằng cần xây dựng cơ chế phân phối bền vững và nguồn kinh phí riêng để hỗ trợ mở rộng việc áp dụng giải pháp.
Song song với đó, hệ thống khuyến nông và các đối tác dự án đang tăng cường năng lực cho nông dân thông qua đào tạo về quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và phòng trừ sinh học.
Việc nâng cao nhận thức, tổ chức các mô hình trình diễn thực tế và thúc đẩy học hỏi giữa nông dân với nhau sẽ giúp người sản xuất hiểu rõ thời điểm và cách thức sử dụng Trichogramma cũng như các sản phẩm bảo vệ sinh học bổ trợ một cách hiệu quả.
Từ kinh nghiệm của thử nghiệm đồng ruộng này, kết hợp với việc tăng cường đào tạo về IPM và phòng trừ sinh học, chương trình kỳ vọng nông dân sẽ sẵn sàng mua thẻ trứng Trichogramma với giá 3 taka/thẻ. Qua đó, người nông dân cũng sẽ góp phần duy trì hoạt động lâu dài của TRF và mở rộng tác động của cơ sở này.
Kết luận: Mô hình triển vọng cho sản xuất rau bền vững
Kinh nghiệm tại Bangladesh cho thấy phương pháp phòng trừ sinh học dựa trên Trichogramma, kết hợp với các thuốc bảo vệ thực vật sinh học tương thích, có thể kiểm soát hiệu quả các loài sâu hại chính trên rau, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào thuốc trừ sâu hóa học truyền thống.
Nông dân đạt được năng suất cao hơn, giảm thiệt hại do sâu hại, giảm chi phí và công lao động, đồng thời được hưởng lợi từ một hệ thống sản xuất bền vững hơn về môi trường.
Dựa trên cả số liệu thực địa và phản hồi của nông dân, phương pháp này cho thấy tiềm năng lớn để được nhân rộng tại các vùng sản xuất rau trên khắp Bangladesh.
Khi hệ thống sản xuất và phân phối tiếp tục được hoàn thiện, cơ sở nhân nuôi Trichogramma tại Rangpur (TRF) có thể trở thành một mô hình quan trọng để mở rộng ứng dụng phòng trừ sinh học, góp phần xây dựng hệ thống sản xuất thực phẩm lành mạnh hơn, bền vững hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn.
